ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΡΑΚΗΣ

Ξενάγηση στο Διαχρονικό Μουσείο Θράκης
Συγγραφέας: Θανάσης Μουσόπουλος
Άρδην τ. 12
Όπως φανταζόμαστε τη Ρωμανία, γιατί να μη φανταστούμε και ένα Διαχρονικό Μουσείο Θράκης. Έτσι, χωρίς ερωτηματικό επιτακτικά. Είναι φανταστικό ως πορεία έμπνευσης, πραγματικό στο μυαλό.
Το Διαχρονικό Μουσείο Θράκης βρίσκεται στα παράλια του Θρακικού Πελάγους, κοντά στα Άβδηρα, στην πατρίδα του Πρωταγόρα και του Δημόκριτου.

Η πρώτη μεγάλη αίθουσα δείχνει την έκταση που κατά εποχές κατείχε η Θράκη. Ο πρώτος χάρτης παρουσιάζει τη Θράκη στα προϊστορικά χρόνια: είναι η περιοχή βόρεια του Ολύμπου, ως το Δούναβη και τον Εύξεινο Πόντο. Ο δεύτερος χάρτης δείχνει πως στους κλασικούς χρόνους η Θράκη περιορίζεται ανάμεσα στο Δούναβη, Εύξεινο, Βόσπορο, Προποντίδα-Θρακικό πέλαγος ως το Στρυμόνα (και από τον 4ο π.Χ. αι. ως το Νέστο). Οι επόμενοι χάρτες δείχνουν τη Θράκη στα ρωμαϊκά χρόνια νότια του Αίμου, που στα βυζαντινά έχει ως κέντρο το Βυζάντιο - την Κωνσταντινούπολη. Ο τελευταίος, πιο συρρικνωμένος χάρτης είναι του αιώνα μας, τρίχρωμος: νοτιοδυτική Θράκη (Ελληνική), Βόρεια Θράκη (Βουλγαρική), Ανατολική Θράκη (Τουρκική). Νοερά, όμως, η Θράκη ως πολιτιστικός χώρος είναι ενιαίος. Στο Μουσείο γίνονται αναφορές και αναγωγές στο ενιαίο, επικεντρώνεται όμως το ενδιαφέρον της μελέτης στην περιοχή ανάμεσα στο Νέστο και στον Έβρο, στη νοτιοδυτική Θράκη.

Έτσι στη δεύτερη αίθουσα παρουσιάζεται η φύση της Θράκης, βουνά, ποτάμια, λίμνες, βιότοποι, χλωρίδα και πανίδα. Δεσπόζει η οροσειρά της Ροδόπης, ακολουθεί η μεγάλη μακρόστενη πεδιάδα της Θράκης και φτάνουμε στις θαλάσσιες ακτές με το δέλτα του Νέστου και του Έβρου, με χειμαρροπόταμους τον Κόσυνθο, τον Κομψάτο, Φιλιουρή και Τρανό, τη λίμνη Βιστονίδα, τη Λάφρα, τη Λαφρούδα, τη λίμνη Μητρικού, στο βάθος τη νήσο Σαμοθράκη.

Δάση οξιάς, δρυός και πεύκης, πανίδα πλούσια: πέρδικες, λαγοί, αλεπούδες, λύκοι, αγριογούρουνα, αρκούδες, ασβοί. Και στους υδροβιότοπους είδη σπάνια και θαυμαστά, με ποιητικά ονόματα: Αγκαθοκαλημάνα, Καλαμοκανάς, Καστανόχηνα, κολχικός φασιανός, καπακλής, Βαλτόπαπια, Νανόχηνα, Ροδοπελακάνος, λεπτομύτα, θαλασσαετός, ψαραετός. Μυστικοί κώδικες δένουν τη φύση της Θράκης με την αρχαιότητα του ανθρώπινου είδους. Και οι κάτοικοι με τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την υλοτομία και την αλιεία σε ποτάμια, λίμνες και θάλασσα, αυτήν τη μυστική γλώσσα της θρακικής φύσης χιλιάδες χρόνια ψιθυρίζουν με δέος.

Στις επόμενες αίθουσες βλέπουμε τον άνθρωπο και τα έργα του. Πρώτη η αίθουσα της Προϊστορίας. Στην είσοδο, σε μια μεγάλη επιγραφή, το απόσπασμα του Ηροδότου "Θρηίκων δε έθνος μέγιστον εστί μετά γε Ινδούς πάντων ανθρώπων". Και αμέσως μετά, ο παλαιολιθικός άνθρωπος (10.000 - 7.000 π.Χ.) με τα λίθινα εργαλεία που τον βοηθούσαν, καθώς ήταν νομάς και τροφοσυλλέκτης. Στη συνέχεια ο άνθρωπος της νεολιθικής περιόδου (4.500 - 3.000 π.Χ.), με τα ευρήματα της Παραδημής, που δείχνουν πως τώρα ήταν καλλιεργητής και παραγωγός της γης, μόνιμων οικισμών δημιουργός.

Της περιόδου χαλκοκρατίας (3000-1050), αγγεία και θρακικές ακροπόλεις της Εργάνης μαρτυρούν τα μαρτύρια των κατοίκων της περιοχής, που γύρω στα 2000 π.Χ. δέχονται επιδρομές από νέα ινδοευρωπαϊκά φύλα. Γύρω στα 1100 π.Χ. άρχισε η κάθοδος και εγκατάσταση θρακικών φύλων. Μια μικρή αίθουσα βρίσκεται ανάμεσα στην Προϊστορική και στην κλασική, η αίθουσα της πρώιμης εποχής του σιδήρου (1050-650 π.Χ.). Κείμενα του Ομήρου και του Ηροδότου, μαζί με τις προτομές τους στολίζουν την αίθουσα, ενώ υπομνηματίζεται με ευρήματα το επίπεδο του πολιτισμού, η γένεση και η διαμόρφωση της θρησκείας και της μυθολογίας. Οι τάφοι -μεγαλιθικά μνημεία της Ρούσσας- η κεραμική, τα φρούρια στα υψώματα της Ροδόπης, οι βράχοι με τα εγχάρακτα σχέδια, χίλια δυο άλλα, δίνουν μια αποσπασματική αλλά σημαντική εικόνα για τη Θράκη. Στο άμεσο μέλλον αυτή η αίθουσα του Μουσείου θα μεγαλώσει. Οι αίθουσες της Ιστορικής περιόδου. Τον 7ο αιώνα π.Χ. Έλληνες άποικοι από τον αιγιακό χώρο (νησιά και μικρασιατικά παράλια) ιδρύουν αποικίες: Άβδηρα, Δίκαια, Στρύμη, Μαρώνεια, Ορθαγορία, Μεσημβρία, Ζώνη, Δρυς, Σάλη, Τέμπυρα, Χαράκωμα, Σαμοθράκη.

Οι άποικοι συγκρούονται με τους ντόπιους αλλά τελικά συμβιώνουν και από κοινού προχωρούν στο διάβα του χρόνου. (Τα Άβδηρα και η Μαρώνεια, μάλιστα, έχουν συνεχή παρουσία από την ίδρυση τους, γι' αυτές υπάρχουν ειδικές αίθουσες).

Οι άποικοι βρήκαν στη Θράκη πολύτιμα μέταλλα, ξυλεία για κατασκευή πλοίων και σπιτιών, χωράφια εύφορα, βοσκοτόπια, αλιεύματα. Η εμπορική και οικονομική δραστηριότητα εκφράστηκε μέσα από έργα τέχνης και πολιτισμού. Στην 1η αίθουσα της Ιστορικής Περιόδου επιτύμβια, αγάλματα, αγγεία, ειδώλια, κοσμήματα και νομίσματα φανερώνουν την εξάπλωση του ελληνικού πολιτισμού στη Θράκη. Ο Ηρόδοτος, που αναφέρεται στους Θράκες, δίνει πληροφορίες για τον τρόπο ζωής τους. Πίνακες και χάρτες παρουσιάζουν την έκταση και τη δράση των Κικόνων, Βιστόνων, Σαππαίων, Οδρυσών.

Στη 2η Αίθουσα της Ιστορικής περιόδου, παρακολουθούμε την κυριαρχία του Φιλίππου Β΄ (350 π.Χ.) και την παρουσία των Μακεδόνων και τη Ρωμαιοκρατία (το 46 π.Χ. η Θράκη έγινε ρωμαϊκή επαρχία). Οι Μακεδόνες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού. Χτιστοί τάφοι Μακεδονικού τύπου, με δρόμο, προθάλαμο και θάλαμο, σ' όλη την έκταση της νοτιοδυτικής Θράκης πιστοποιούν το ρόλο αυτό. Της ρωμαϊκής παρουσίας ίχνη είναι οι πόλεις Τόπειρος, Τραϊανούπολη, Πλωτινόπολη, Αδριανούπολη και, βέβαια, η περίφημη Εγνατία. Ο εξελληνισμός της Θράκης ολοκληρώνεται. Όλες οι επιγραφές είναι στα ελληνικά.

Στην αίθουσα της Βυζαντινής Θράκης υπάρχουν ευρήματα από αρχαίες και ρωμαϊκές πόλεις που συνεχίζουν τη ζωή τους και στα βυζαντινά χρόνια. Επί χίλια έτη η Θράκη, όντας ο κορμός του κράτους του Βυζαντίου, ήταν το κέντρο του κόσμου. Στην ορεινή περιοχή της Ροδόπης βυζαντινοί οικισμοί, κάστρα, γεφύρια, εκκλησίες και μοναστήρια -το Παπίκιον Όρος, η μοναστική πολιτεία της Θράκης- η Παναγία Κοσμοσώτειρα του 1152 στις Φέρες, το Διδυμότειχο και το κάστρο του Πυθίου δείχνουν τη βυζαντινή Θράκη, που πρώτη στην Ευρώπη δέχτηκε το Χριστιανισμό. Εκτός από τις εικόνες και τα αντικείμενα χριστιανικής λατρείας, κεραμικά σκεύη καθημερινής χρήσης και νομίσματα θυμίζουν τη χιλιόχρονη δόξα της Θράκης, από το 330 μ.Χ. ως τα μέσα του 14ου αιώνα.

Η επόμενη αίθουσα παρουσιάζει τη Θράκη της Υστεροβυζαντινής περιόδου και της Οθωμανικής κυριαρχίας.

Στην αρχή έχουμε τα τεκμήρια της Φραγκοκρατίας (1204-1261) και ενδοβυζαντινών συρράξεων (1321-1354) και της παράλληλης διείσδυσης των Οθωμανών. Η περίοδος αυτή των εκατό χρόνων πριν από την άλωση της Κωνσταντινούπολης αλλοιώνει τον εθνογραφικό χάρτη της περιοχής, με την εγκατάσταση στην ευρύτερη ενδοχώρα χερσονήσου του Αίμου Οθωμανών και τον εξισλαμισμό ντόπιων χριστιανικών πληθυσμών. Στη Θράκη εκτός από τους Ελληνικούς Χριστιανικούς πληθυσμούς, έχουμε τους Μουσουλμάνους Οθωμανούς επήλυδες, τους Πομάκους παλιούς Θρακιώτες και τους Ρωμά, κι ακόμη Αρμένιους, Εβραίους, Βαλκάνιους που στην αχανή χωρίς σύνορα οθωμανική αυτοκρατορία μπορούν και μετακινούνται.

Η Θράκη γίνεται ένα χωνευτήρι γλωσσών, θρησκειών, πολιτισμών. Τα τεκμήρια της οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής οργάνωσης (συντεχνίες, δημογεροντίες, κοινότητες) αντανακλώνται στην πολιτιστική συγκρότηση των ομάδων και στην ανάδειξη του ελληνικού πολιτισμού.
Περιγραφές του P. Belon, Bertrundon de la Broquiere, του Τζοβάν Μαρία Αντζολέλλο, του Robert de Dreux και του Εβλιά Τσελεμπή δείχνουν τη Θράκη της οθωμανικής κατοχής. Κείμενα τους υπομνηματίζονται από ήθη και έθιμα, φορεσιές, σπίτια και οικισμούς, εκκλησίες, μοναστήρια και τζαμιά, μουσικές και χορούς απ' όλες τις μεριές της Θράκης.

Σε ξεχωριστή πτέρυγα της μεγάλης αυτής αίθουσας, παρουσιάζεται ο οικιστικός πλούτος της Θράκης. Σπίτια αγροτικά και αστικά, μέγαρα, χάνια, μαγαζιά, καπνεργοστάσια και κουκουλόσπιτα, σε μοντέλα παρουσιασμένα, φτιάχνουν τις μικρές και μεγάλες πόλεις και οικισμούς της Θράκης. Εκκλησίες με τέμπλα και εικόνες λαϊκής τέχνης, βρύσες και προσκυνήματα, παζάρια και πλατείες παριστούν τη Θράκη του 18ου-19ου αιώνα, όπου η Θρακική Αναγέννηση. Έμποροι και τεχνίτες γυρνούσαν την Ευρώπη και έφερναν τις ιδέες του διαφωτισμού. Και δίπλα οι γυναίκες να παίζουν ρόλο στη ζωή. Όλα αυτά ζωντανεμένα με παραστάσεις, εικόνες και ηχητικά ακούσματα.

Και φτάσαμε στην αίθουσα του Λόγου, του λαϊκού και του λόγιου.
Πρώτα υπάρχουν αρχαία ντοκουμέντα για τη Θράκη, κείμενα του Ομήρου, του Ησιόδου, του Αρχίλοχου, του Τυρταίου, του Αλκαίου, του Πίνδαρου, των μεγάλων τραγικών Αισχύλου, Σοφοκλή, Ευριπίδη, του κωμικού Αριστοφάνη. Ακόμη των Ιστορικών, που γνώρισαν τη Θράκη, Ηροδότου και Θουκυδίδη, και των νεότερων, Ξενοφώντα, Στράβωνα, Αρριανού. Στη συνέχεια στοιχεία από τη ζωή και το έργο των μεγάλων Θρακιωτών δημιουργών της αρχαιότητας (όπως Ανακρέων, Δημόκριτος, Πρωταγόρας, Αριστοφάνης ο Βυζάντιος, Αρίσταρχος ο Σαμόθραξ, Διονύσιος ο Θραξ, Ευμένης, Ιερώνυμος).

Στα χρόνια της βυζαντινής οικουμένης ανάγεται η ρίζα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Τραγούδια και παραμύθια στα ελληνικά και πομάκικα μας δένουν με τα ηρωικά εκείνα χρόνια. Παραλογές, μοιρολόγια, παραμύθια, αινίγματα, παραδόσεις και διάφορα δρώμενα και έθιμα θεατρικής υφής (Αναστενάρια, Καλόγερος) οδηγούν από τα διονυσιακά της αρχαίας Θράκης στα χρόνια της οθωμανικής κατοχής. Το μαγικό σκοινί του Διονύσου, του Βυζαντίου και της σύγχρονης θρακικής λαϊκής ψυχής.

Η λογοτεχνία του τέλους του 19ου αιώνα εκφράζεται από δυο κολοσσούς: Γεώργιο Βιζυηνό από την Ανατολική Θράκη και Κώστα Βάρναλη από την Ανατολική Ρωμυλία - Βόρεια Θράκη.

Κοντά στα τεκμήρια της παρουσίας τους, το οπτικό και ηχητικό υλικό, υπάρχουν στοιχεία για τους νεότερους Θρακιώτες δημιουργούς: Κώστα Θρακιώτη, Τριαντάφυλλο Πίττα, Μενέλαο Λουντέμη, Γ.Σ Στογιαννίδη, Έφη Πανσελήνου, Πολύδωρο Παπαχριστοδούλου, Κατίνα Βεΐκου-Σεραμέτη, Στέφανο Ιωαννίδη με τα "Θρακικά Χρονικά" κοντά στα πολλά άλλα.
Η επόμενη αίθουσα θα μπορούσε να ονομαστεί ο Θρακικός πολιτισμός σήμερα - η επιβίωση. Αλλά δεν υπάρχει. Ο Καρ. Δοϊτσίδης, ο Χρ. Αηδονίδης, η Ελ. Φιλιππίδου, τα λαογραφικά μουσεία της Θράκης και πολλοί ερασιτέχνες λαογράφοι μπορούν να επιλέξουν τα καλύτερα "ζωντανά" κομμάτια της λαϊκής θρακικής ψυχής. Χαλκουργοί, ρωμά που πλέκουν καλάθια και πανέρια, κεντήτρες χριστιανές και πομάκισσες, παραμυθούδες και παραμυθάδες.

Η επόμενη αίθουσα του Διαχρονικού Μουσείου Θράκης δείχνει φοιτητές και φαντάρους στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και στο Τέταρτο Σώμα Στρατού. Το πρόσωπο τους φωτογραφίζει τη Θράκη του αύριο, όπου η χερσόνησος του Αίμου θα ζωντανεύει τη χάρτα του Ρήγα. Στα μπαρ και στις σκοπιές, στα Αναγνωστήρια και στα Κ.Ψ.Μ. της Θράκης, τα παιδιά ζωγραφίζουν την τρισχιλιόχρονη της Θράκης παρουσία. Οι τρεις τελευταίες αίθουσες του Διαχρονικού Μουσείου Θράκης είναι αφιερωμένες στα Άβδηρα, στη Μαρώνεια και στη Σαμοθράκη.

Η αίθουσα Αβδήρων παρουσιάζει την ασταμάτητη πορεία από τον αποικισμό των Κλαζομενίων (656π.Χ.) και των Τηίων ως τις μέρες μας. Με έμβλημα το γρύπα και πολιούχο θεό τον Απόλλωνα, με τους ναούς και το θέατρο, τα αγγεία, ειδώλια και κοσμήματα της αρχαίας εποχής. Η σαρκοφάγος κλαζομενιακού τύπου με παράσταση της ενέδρας του Τρωίλου δεσπόζει. Η βυζαντινή κόρη της Πολύστυλον, οχυρωμένη, δίπλα στη θάλασσα, με ναούς και οκτάπλευρο βαπτιστήριο δείχνει ότι στα χρόνια τα βυζαντινά η πόλη ήταν ακμαία. Κι όταν ήρθαν χρόνοι δύσκολοι, οι κάτοικοι τα μάζεψαν και κτίσανε την κόρη του Πολύστυλου, με τ' όνομα Μπουλούστρα, πιο μέσα για το φόβο των πειρατών. Εκκλησίες, σχολεία, αρχοντικά, αλλά και τραγούδια και παραδόσεις, θυμίζουν τα χρόνια της οθωμανικής κατοχής, που στ' Άβδηρα Οθωμανός δεν κατοίκησε.

Ανάλογη είναι και η αίθρια της Μαρώνειας. Άποικοι από τη Χίο ίδρυσαν την πόλη στις πλαγιές του Ίσμαρου τον 7ο π.Χ. αιώνα. Η γεωργία, η κτηνοτροφία, το εμπόριο, η ναυτιλία συντέλεσαν στην ανάπτυξη της. Και εδώ γεννήθηκαν συγγραφείς (Σωτάδης, Ηγεσίας) και ζωγράφοι (Αθηνίων) αλλά δεν έφτασαν σε φήμη τους Αβδηρίτες. Τείχη, σπίτια, ιερό, το θέατρο της Μαρώνειας είναι υπολείμματα της κλασικής εποχής. Η πόλη αυτή και στα βυζαντινά χρόνια, με το ίδιο όνομα, συνεχίζει την παρουσία της. Αίθριο βασιλικής, ψηφιδωτά δάπεδα, τοιχογραφίες, εκκλησίες της βυζαντινής και υστεροβυζαντινής περιόδου δείχνουν την ακμή της πόλης.
Όπως οι Αβδηρίτες, έτσι και οι Μαρωνίτες, λόγω των πειρατικών επιδρομών εγκαταλείπουν τα παράλια και στα χρόνια της οθωμανικής κατοχής χτίζουν την πόλη τους στο εσωτερικό. Η πόλη το 19ο αιώνα χάρη στην εμπορία καπνού ακμάζει. Αρχοντικά, εκκλησίες, κρήνες, σχολεία το δείχνουν και σήμερα.

Η Αίθουσα της Σαμοθράκης, μιας από τις Θρακικές Σποράδες, στο κέντρο έχει ένα κενό βάθρο που περιμένει επιτακτικά τη Νίκη της από το Λούβρο, θρησκευτικό κέντρο με τη λατρεία των Μεγάλων θεών και τα Καβείρια Μυστήρια, το Ιερό των θεών, και στα Βυζαντινά χρόνια, με λιγότερη ακμή, αλλά βυζαντινές εκκλησίες που τώρα ανασκάπτονται. Πύργοι στην Παλαιόπολη και στη Χώρα είναι δείγματα της κυριαρχίας των Γατελούζων στη Σαμοθράκη. Στον αγώνα του 1821 καταστρέφεται, αλλά ανασταίνεται και στα τέλη του 19ου αιώνα αναπτύσσεται. Εκκλησίες, σχολεία, σπίτια, μαγαζιά δείχνουν την ανάπτυξη του μοναχικού νησιού της Θράκης.

Η τελευταία αίθουσα του Μουσείου είναι αφιερωμένη στη Θράκη του 21ου αιώνα. Δείχνει ένα σχολείο όπου τα παιδιά διδάσκονται όλα αυτά, το μάθημα γίνεται μέσα στο Διαχρονικό Μουσείο Θράκης. Από το Μουσείο αυτό περνούν υποχρεωτικά όλοι οι κάτοικοι της χώρας τούτης. Να μην πω, ότι δίνουν εξετάσεις στην καθημερινή τους ζωή. Κατά περιόδους από το Μουσείο περνούν όλοι οι λαοί της Χερσονήσου του Αίμου, να πουν τις εντυπώσεις τους στο βιβλίο επισκεπτών.

Στο Μουσείο παρουσιάζονται όλες οι εγκαταστάσεις που πραγματοποιήθηκαν για την Ολυμπιάδα 2004 στη Θράκη -γήπεδα, αθλητικά κέντρα, ολυμπιακό χωριό. Ακόμη οδικοί άξονες που ενώνουν την Εγνατία με τη Βαλκανική ενδοχώρα. Πολιτιστικά κέντρα, συντηρημένα τα αρχαία θέατρα Αβδήρων και Μαρώνειας, το επανιδρυμένο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.

Η αίθουσα αυτή είναι η πιο μεγάλη και η πιο χρήσιμη του Διαχρονικού Μουσείου Θράκης. Αν δεν υπάρχει αυτή, το άλλο μουσείο καταρρέει. Λογοτέχνες, μουσικοί, ζωγράφοι, που ζουν στη Θράκη, άλλοι πνευματικοί άνθρωποι διαδηλώνουν για να κτισθεί η μεγάλη αίθουσα του Διαχρονικού Μουσείου Θράκης, θα τους ακούσουν; Όλοι οι Έλληνες πρέπει να φωνάξουν...


Πρωτοχρονιά 1998




--------------------------------------------------------------------------------

* Ο Θανάσης Μουσόπουλος είναι φιλόλογος και συγγραφέας.
Ζει μόνιμα στην Ξάνθη

ΓΙΑΤΙ Οι άνθρωποι που ασχολούνται με τα γράμματα , τις τέχνες και τις επιστήμες πρέπει να μας αφυπνίσουν

Στη σύσταση μιας πρωτοβουλίας πολιτών που θα έχει σαν στόχο να θέτει μια ρεαλιστική και υλοποιήσημη πολιτική πλατφόρμα ιδεών και στόχων για τους εκάστοτε υποψήφιους των αυτοδιοικητικών εκλογών προχωρά ομάδα πολιτών της Ξάνθης, με προεξάρχουσα μια φυσιογνωμία, καθολικά αποδεκτή και πέραν πάσης αμφισβήτησης.

Ο γνωστός φιλόλογος και συγγραφέας Θανάσης Μουσόπουλος, φαίνεται ότι είναι ο εμπνευστής αυτής της προσπάθειας που επιθυμεί να απομακρυνθεί από κόμματα και συνδυασμούς αλλά να έρθει κοντά σε απλούς πολίτες ώστε να εκφράσει με τρόπο κατανοητό σε όλους ότι τα αιτήματα της κοινωνίας δεν είναι μεγαλεπήβολα αλλά απλά και καθημερινά, ζητώντας από κάθε υποψήφιο να υιοθετεί και να δεσμεύεται γύρω από αυτά.

Στόχοι και συμμετοχή

Tην πρωτοβουλία αυτή, που φιλοδοξεί να καθορίσει ένα μίνιμουμ πολιτικών στόχων ως κοινά αποδεκτό πλαίσιο, προσφέρθηκαν να πλαισιώσουν εξαρχής αρκετοί ενεργοί και ανήσυχοι πολίτες της Ξάνθης. Θα προσπαθήσει να καταγράψει και να ιεραρχήσει αιτήματα που εκφράζονται από τους πολίτες, παραμένουν άλυτα, αλλά θα μπορούσαν να βελτιώσουν αισθητά την ποιότητα ζωής των κατοίκων της περιοχής και να αναβαθμίσουν την αισθητική και τον πολιτισμό. Ήδη η κίνηση αυτή προχώρησε στην πρώτη διακήρυξή των θέσεών της, (που προσυπογράφουν από τους πρώτους οι συντελεστές του XanthiPress.gr), και καλεί κάθε σκεπτόμενο πολίτης της πόλης να την πλαισιώσει και να εκφράσει τους δικούς του προβληματισμούς για την πόλη και το νομό.

Eνδεχομένως η ενέργεια του Θανάση Μουσόπουλου να βγει στο προσκήνιο, αποτελεί και ένα κάλεσμα ευθύνης σε ανθρώπους με σκέψη να εκφράσουν τις προτάσεις τους χωρίς να εμπλακούν με την πολιτική.

Η πρώτη διακήρυξη
Αναφέρει το πρώτο κείμενο του Δικτύου Λόγου και Πράξης:

«Κάθε φορά που πλησιάζουν εκλογές, κυρίως τοπικές, μπαίνουν μπροστά μας επιτακτικά ερωτήματα και, κάμποσες φορές, διλήμματα. Για πρόσωπα και για πράγματα. Πρέπει να είμαστε ρεαλιστές, δεν μπορούμε να κάνουμε θαύματα, μπορούμε όμως να έχουμε οράματα και στόχους.

Όλοι οι άνθρωποι είναι καλοί, συχνά οι καταστάσεις τους αλλοιώνουν, προς το χειρότερο. Όλοι και όλες στη σύγχρονη εποχή λίγο πολύ είμαστε αλλοτριωμένοι. Αν όμως μιλούμε τόσο πολύ για κρίση, είναι γιατί κατά βάθος ελπίζουμε. Να βγούμε όμως μπροστά με την ελπίδα και τ’ όνειρο. Να ανακόψουμε την κατρακύλα και να ορθώσουμε τους στόχους μας.

Το πρόβλημα δεν είναι, να παρουσιαστεί στις εκλογές που έρχονται, κάποιος άλλος συνδυασμός, κάποια άλλη ομάδα ανθρώπων. Το θέμα είναι να ορθώσουμε μια άλλη λογική, την απλή και κοινή λογική. Να συμφωνήσουμε στα χαρακτηριστικά του ηγέτη, στη μορφή της άμεσης δημοκρατίας, στην αλλαγή νοοτροπίας κατά την άσκηση της εξουσιοδότησης του πολίτη προς τον εκπρόσωπο – τοπικό άρχοντα.

Στην Ξάνθη και στους άλλους δήμους, στα χωριά και σ’ ολόκληρο το νομό μας και στην περιφέρειά μας, υπάρχουν μύριοι όσοι πολίτες που προτείνουν πράγματα, συχνά γκρινιάζουν, εκφράζουν απόψεις για την καθημερινότητα. Δε μιλούμε για μεγαλεπήβολα σχέδια. Μιλάμε για υλοποιήσιμα μικρά όνειρα. Όνειρα που αν πραγματωθούν, θα αλλάξουν τη ζωή μας.

Λίγα δέντρα στους δρόμους και στις πλατείες της πόλης, λιγότερα τραπεζοκαθίσματα στις διαβάσεις των πεζών, κανονικοί πεζόδρομοι και ποδηλατόδρομοι, φροντίδα για τις στάσεις των λεωφορείων, επαρκές δίκτυο άρδευσης στον κάμπο, νιάξιμο για τις παραλίες μας, κάδοι ανακύκλωσης, σεβασμός στα αφτιά και στα μάτια των κατοίκων και των επισκεπτών. Διαφημίζουμε τις ομορφιές μας και ταυτόχρονα κάνουμε το καθετί για να τις υποβαθμίσουμε.

Πρώτα απ’ όλα και πάνω απ’ όλα, η φύση και ο άνθρωπος. Το οικονομικό κέρδος δεν έχει όριο, αυτό το τυφλό κέρδος μας έφερε εδώ που βιώνει όλη η ανθρωπότητα. Ας ξαναγυρίσουμε πίσω, στη φύση και στον άνθρωπο. Αλλιώς θα γυρίσουμε στον πρωτογονισμό και στη βαρβαρότητα. Τέτοια κρούσματα ήδη υπάρχουν…

Αν αυτή η απλή λογική φαντάζει άπιαστο όνειρο για την παγκόσμια και ευρύτερη κοινωνία, είναι πιο χειροπιαστή για τον ίδιο μας τον εαυτό, για το σπίτι μας, για τη γειτονιά μας, για το χωριό και την πόλη μας, για το νομό και την περιφέρειά μας.

Αυτό που ζητούμε από τους τοπικούς άρχοντες δεν είναι ‘ο ουρανός με τ’ άστρα’. Αυτό που ζητούμε είναι να ακούν. Δε θέλουμε να πιάσουμε καρέκλες, δε θέλουμε να γίνουμε αντ’ αυτών. Αυτό που ζητούμε είναι να βλέπουν. Να ακούν και να βλέπουν όλη την κοινωνία. Να λειτουργούν για το κοινό καλό. Και το κοινό καλό δεν το εκπροσωπεί ούτε μια τάξη , ούτε μια ομάδα συμφερόντων, ούτε ένα κόμμα. Δεν μπορούν τα κόμματα να μιλούν για ‘αυτόνομη’ αυτοδιοίκηση, όταν τα ίδια χρίζουν όσους είναι ‘δικοί τους’. Δεν μπορεί να εκφράζουν όλους, όταν λειτουργούν μ’ αυτό τον τρόπο. Οι τοπικοί άρχοντες δεν είναι απλοί διαχειριστές των προβλημάτων, είναι οι οραματιστές και οι συνοδοιπόροι όλων των πολιτών στην καθημερινή αγωνία. Οι τοπικοί άρχοντες δεν είναι άλλη μία εξουσία. Τούτο πρέπει να το κατανοήσουν και οι άρχοντες και οι αρχόμενοι, έχοντας επαφή με την ‘πραγματική’ πραγματικότητα.

Οι άνθρωποι που ασχολούνται με τα γράμματα και τις τέχνες, οι μορφωμένοι και οι επιστήμονες, όπως και οι απλοί καθημερινοί άνθρωποι, νιώθουν την ανάγκη να παλέψουν – και πολλοί παλεύουν - για μια πιο όμορφη ζωή, ατομικά και κοινωνικά.

Έχοντας τις παραπάνω σκέψεις, ανοίγουμε μια πλατιά αγκαλιά, ένα Δίκτυο Λόγου και Πράξης, όπου όλοι και όλες έχουν θέση, όλοι έχουν τη δυνατότητα να καταθέσουν τις προτάσεις και τις θέσεις τους, τις ιδέες και τις δυνάμεις τους, για να βγει ο τόπος από τη μέγγενη της φθοράς.

Καλούμε τους τοπικούς άρχοντες, όσους ασκούν εξουσία και όσους θέτουν υποψηφιότητα, να λειτουργούν με βάση την απλή λογική για το κοινό καλό όχι με γνώμονα τα συμφέροντα αλλά τα προγράμματα και τα οράματα Και να δεσμευτούν προεκλογικά για κάτι τέτοιο : είτε εκλεγούν είτε όχι, όλοι μαζί να συνδράμουν στον κοινό στόχο.

Καλούμε όλους τους συμπολίτες και συμπολίτισσες να πάρουν μέρος σ’ αυτήν τη μεγάλη κοινή προσπάθεια, όχι στο όνομα της εξουσίας και της ‘όποιας’ καρέκλας. Για να μη συνεχίζουμε απλώς να γκρινιάζουμε μετά τις εκλογές, όπως κάνουμε κάθε φορά, αλλά να συντελέσουμε στην ανόρθωση του τόπου μας.

Το ‘Δίκτυο Λόγου και Πράξης’ είναι ανοικτό και περιμένει όλους και όλες για δεσμεύσεις και ιδέες. Με τη συνδρομή όσων Μέσων επικοινωνίας και ενημέρωσης συμφωνούν με το σκεπτικό αυτό, να οικοδομήσουμε το Δίκτυο Λόγου και Πράξης.


Να χτίσουμε όλοι μαζί την κοινωνία που ποθούμε.» καταλήγει το κείμενο της πρωτοβουλία

ΠΟΝΤΙΑΚΗ WIKIPEDIA

ΕΝΤΟΝΕΝ Η ΠΟΝΤΙΑΚΗ Wikipedia,


Η Ποντιακή Wikipedia είναι γεγονός







Για την ιστορία, κρίνεται σκόπιμο να αναφερθούν οι συνιδρυτές αυτού του έργου, που αποτέλεσαν και το βασικό κορμό της προσπάθειας με δημιουργίες, επεξεργασίες και βελτιώσεις των κειμένων. Πρόκειται για τους:

Γρηγοριάδη Ηλία, Έλληνα ομογενή από το Oberhausen του Nordrhein-Westfalen της Γερμανίας, με Ποντιακή καταγωγή από τη πόλη του Κιλκίς.

Παπαδόπουλο Δ. Ευστάθιο, Έλληνα απόδημο από το Ellwangen της Baden-Württemberg της Γερμανίας με Ποντιακή καταγωγή από το Λουτροχώρι του Δήμου Σκύδρας Νομού Πέλλης και

Γρηγορούδη Κωνσταντίνο, από τη Θεσσαλονίκη, με καταγωγή από τη Καππαδοκία.

Δέκα μήνες αργότερα εντάχθηκαν στην αρχική ομάδα κοινότητα και οι μη Πόντιοι, αλλά θερμοί υποστηρικτές τούτης της προσπάθειας Διακονικολάου Ζαχαρίας, από την Ιαλυσό-Ρόδου, ηλικίας 16 ετών (!!!) και Παλιουδάκης Άγγελος, από την Αθήνα.



Μετά από δεκαπέντε μήνες σκληρής και επίμονης δουλειάς, οι παραπάνω εκπλήρωσαν όλους τους σχετικούς όρους που θέτει ως στάνταρτ του διεθνούς ιδρύματος της «Γουικιμίντια», το οποίο είναι υπεύθυνο για κάθε προσπάθεια δημιουργίας νέας Wikipedia. Αξίζει να αναφερθεί πως όλη η παραπάνω προσπάθεια πιστοποιήθηκε, όπως προβλέπεται από το καθεστώς λειτουργίας της Wikipedia, μετά από σχετική αλληλογραφία και επαφές που είχε με τους υπεύθυνους του ιδρύματος της «Γουικιμίντια», ο κ. Θεοφάνης Μαλκίδης Δρ. Κοινωνικών Επιστημών.
Έτσι την 7η Ιανουαρίου 2009, δόθηκε η σχετική έγκριση για τη κανονική έκδοση της Ποντιακής Wikipedia σε δική της ανεξάρτητη σελίδα και από την 5η Μαρτίου άρχισε η κανονική της λειτουργία στη σελίδα:


http://pnt.wikipedia.org/



Λέγοντας «ποντιακή» εννοούμε ότι τα άρθρα της συγκεκριμένης εγκυκλοπαίδειας γράφονται αποκλειστικά στην ποντιακή διάλεκτο. Στόχος είναι φυσικά, να γίνει ένας συνδυασμός της νέας τεχνολογίας και της παλιάς συνήθειας (παράδοσης, γνώσης και ιστορίας) με το καλύτερο δυνατό τρόπο. Έτσι ώστε να μπορεί να ανατρέχει στο εξής ο κάθε ενδιαφερόμενος, που θέλει να εξασκήσει τις γνώσεις του στην ποντιακή διάλεκτο και παράλληλα να καλυφθούν κυρίως τα «ποντιακά θέματα» και όχι μόνο.

Η Ποντιακή Wikipedia («ανοιχτόν εγκυκλοπαίδεια ντο γράφκεται και τρανείν απ' ατείνς που θέλνε») δημιουργήθηκε από το μηδέν και σήμερα μετά από 17 μήνες λειτουργίας της, κατάφερε έχει τη δική της στέγη και να περιέχει 165 άρθρα.

Μεταξύ των άλλων, εκπροσωπεί πλέον επάξια το Ποντιακό Ελληνισμό, αλλά και μέσω αυτού τον Οικουμενικό Ελληνισμό, μέσα στη μεγάλη και παγκοσμίου φήμης οικογένεια της Wikipedia.

Από εδώ και πέρα το θέμα, μετά την επίσημη έγκριση για τη λειτουργία της ιστοσελίδας, αποκτά άλλη βαρύτητα και για το λόγο αυτό, τα μέλη της κοινότητας, καλούν όλους όσους γνωρίζουν την ποντιακή, να στηρίξουνε την προσπάθεια αυτή και να συνεισφέρουν στην Ποντιακή Wikipedia, η οποία είναι πλέον κοινό κτήμα όλων των Ελλήνων Ποντίων και Ποντιόφωνων παγκοσμίως.

Με τη Ποντιακή Wikipedia, της οποίας η άδεια επίσημης λειτουργίας δόθηκε παράλληλα με την αναφορά στον Άτλαντα γλωσσών της UNESCO για την ποντιακή διάλεκτο, πραγματοποιήθηκε ένα σημαντικότατο βήμα για τη διάσωση και παράλληλα διάδοση της σχεδόν 3 χιλιετιών αρχαιοελληνικής αυτής διαλέκτου, στις γενεές του μέλλοντος.

Τέλος, για τη σημαντική αυτή εξέλιξη για την ποντιακή διάλεκτο τα μέλη της κοινότητας της Ποντιακής Wikipedia ευχαριστούν θερμά, τους:

Μαλκίδη Θεοφάνη,
Δρ. Κοινωνικών Επιστημών

Καρυπίδου Σοφία,
Μέλος Συντονιστικής Επιτροπής Συμβουλίου Αποδήμου Ελληνισμού (ΣΑΕ) περιφέρειας Ευρώπης & μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ελλήνων Ποντίων Ευρώπης (ΟΣΕΠΕ).

Αμαραντίδη Γεώργιο,
Συντονιστή του ΣΑΕ-Περιφέρειας Ευρώπης και πρώην Πρόεδρο της ΟΣΕΠΕ.

Γαλανίδη Χρήστο,
Επίτιμο Πρόεδρο της ΟΣΕΠΕ & Μέλους της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών.

Meijssen Gerard,
Υπεύθυνο του Language Comitee της Wikimedia.

Διαμαντίδη Ιωάννη,
Πρόεδρο της Κοινότητας Ζίντελφινγκεν-Μπόμπλινγκεν.

Παπαδοπούλου Δήμητρα,
Πρόεδρο της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ελλήνων Ποντίων Ευρώπης.

Οξυζίδη Δημήτριο,
Πρόεδρο της Ποντιακής Εστίας Στουτγάρδης.

Μωυσίδη Ιωάννη,
Γενικό Γραμματέα της Ένωσης Ελλήνων Επιστημόνων Βάδης Βυτεμβέργης.

Ανδρεάδη Γεώργιο,
Συγγραφέα.

Νικολαίδη Γεώργιο,
Συντονιστή Νεολαίας της ΟΣΕΠΕ.

Κερίδη Γεώργιο,
Υπεύθυνο Πολυμέσων της Νεολαίας ΟΣΕΠΕ.

Παράσογλου Αντώνιο,
Υπεύθυνο Πολιτιστικού της Νεολαίας ΟΣΕΠΕ.

Καλπακίδη Επαμεινώνδα,
Υπεύθυνο Δημοσίων Σχέσεων-Τύπου της Νεολαίας ΟΣΕΠΕ.

Σεβαστή Συμεωνίδου,
Γενικό Γραμματέα της Νεολαίας ΟΣΕΠΕ & Μέλους
Συντονιστικής Επιτροπής Νεολαίας ΣΑΕ-Ευρώπης.

Δημητριάδη Ανδρέα,
Υπεύθυνο Πολυμέσων του ΣΑΕ-Περιφέρειας Ευρώπης.

Μπούντο Αθανάσιο,
Υπεύθυνο Πολυμέσων του ΣΑΕ & Μέλους Συντονιστικής Επιτροπής Νεολαίας ΣΑΕ-Ευρώπης.

Οσιπίδη Ανέστη,
πρώην Γενικό Γραμματέα της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ελλήνων Ποντίων Ευρώπης.

Παπαδόπουλο Ιωάννη,
Πρόεδρο του Ποντιακού Συλλόγου Ακρίτες Χερμπρέχτινγκεν.

Ιστοσελίδα : Pontosworld

Ιστολόγια: http://taxalia.blogspot.com/

http://makedonier.blogspot.com/

http://dhmoths.blogspot.com/

http://eptalofos.madblog.gr/

http://troktiko.blogspot.com/

Η Ρωμανία και αν επέρασε, ανθεί και φέρει κι άλλο. Υείαν και ευλογίαν.

ΕΙΝΑΙ ΠΑΛΑΛΟΙ Α(Υ)ΤΟΙ ΟΙ....ΠΟΝΤΙΟΙ

Φάνης Μαλκίδης



Η δύναμη της Ποντιακής διαλέκτου και ο Αστερίξ

1. Τα χαρακτηριστικά της ποντιακής διαλέκτου, της πλησιέστερης προς την αρχαία ελληνική γλώσσα.

Όπως γράφει ο καθηγητής Γ. Σαββαντίδης, η ποντιακή είναι μία διάλεκτος της Ελληνικής γλώσσας που ξεκινάει από τα χρόνια του αποικισμού των Ελλήνων της Ιωνίας και την εγκατάστασή τους στον Πόντο. Μέχρι τον 19ο αιώνα δεν έχουμε καθόλου γραπτά κείμενα για τη διάλεκτο, και η ποντιακή αποτελούσε το σημαντικότερο μέρος της προφορικής παράδοσης, μία διάλεκτο την οποία ονόμαζαν «ρωμέικα». Η καταγραφή διαλεκτικών κειμένων αρχίζει παρά στα τέλη του 19ου αιώνα και γίνεται συστηματικότερη από το 1928 με την ίδρυση του Αρχείου Πόντου στην Ελλάδα, από την Επιτροπή Ποντιακών Μελετών υπό τον Μητροπολίτη Τραπεζούντας Χρύσανθο και στη συνέχεια από τον π. Ανθ. Παπαδόπουλο.

Ο Μ. Τριανταφυλλίδης αναφέρει τρεις μεγάλες διαλεκτικές ομάδες στην ποντιακή διάλεκτο: (α) τα οινουντιακά (με έντονες επιδράσεις από την κοινή νεοελληνική) (β) τα τραπεζουντιακά και (γ) τα χαλδιώτικα (με μεγαλύτερες επιδράσεις από την τουρκική). Ο π. Α. Παπαδόπουλος κατατάσσει στα εξαιρετικής σημασίας βιβλία του για την διάλεκτο, τα επιμέρους ποντιακά ιδιώματα σε 6 κύριες ομάδες: α) ιδίωμα Τραπεζούντας, Ματσούκας, Σάντας και Χαλδίας (το πολυπληθέστερο) β) Όφη και Σουρμαίνων γ) Κερασούντας και Τρίπολης δ) Οινόης ε) Αμισού και στ) Ινέπολης.

Απομονωμένος, γεωγραφικά και γλωσσικά ο Πόντος διατήρησε αρκετά αρχαϊκά γλωσσικά στοιχεία, όπως αναφέρει ο Γ. Σαββαντίδης. Ενδεικτικά, το η προφέρεται ως [ε]: νύφη > [νύφε], Γιάννης (Γιάννες), διατηρείται το τελικό [ν] και επεκτείνεται σε λέξεις: πόρταν , τραπέζιν , χώμαν. Η ονομαστική ενικού των δευτερόκλιτων αρσενικών ουσιαστικών λήγει σε -ον ή -ο (ο λύκον/λύκο), ο πάππον/πάππο ). Σχηματίζονται θηλυκά επίθετα με το επίθημα -έσσα, , π.χ. ορφανέσσα (ορφανή). Τα παραθετικά σχηματίζονται ως εξής: (κι) άλλο έμορφος, πολλά έμορφος ‘πάρα πολύ όμορφος’.

Τα ουδέτερα υποκοριστικά σχηματίζονται με το επίθημα -όπον, π.χ. κορτσόπον (κοριτσάκι), λαλόπον (φωνούλα), πουλόπον (πουλάκι). Στα ρήματα δεν γίνεται διάκριση μεταξύ εξακολουθητικού και στιγμιαίου μέλλοντα, π.χ. θα λέγω ‘θα λέω/θα πω, ο παθητικός αόριστος λήγει σε -θα, π.χ. εκοιμήθα (κοιμήθηκα) και ενεργητικός παρακείμενος λήγει σε -να, π.χ. επαρακάλνα (παρακαλούσα).

Στη σύνταξη το αντικείμενο τίθεται πάντα σε αιτιατική, π.χ. είπα τον κύρη (είπα στον κύρη), τα κλιτικά έπονται του ρήματος, π.χ. ντο λες με; (τί μου λές). Επίσης, δεν υπάρχει το αρνητικό μόριο δεν, αλλά στη θέση του εμφανίζεται το κι (ουκ).

Το λεξιλόγιο της διαλέκτου έχει πολλά δάνεια από τις γλώσσες και διαλέκτους με τις οποίες ήρθε σε επαφή (λατινική, τουρκική, αρμενική, γεωργιανή, κουρδική, κ.ά ).

Η ποντιακή διάλεκτος επηρεάστηκε σημαντικά από το μεταναστευτικό ρεύμα προς τη Ρωσία, μετά τον 17ο αιώνα και από τη βίαιη εκδίωξη μετά τη Γενοκτονία, στις αρχές του 20ου αιώνα. Πολλοί ομιλητές της διαλέκτου εγκαταστάθηκαν στον Ελλαδικό χώρο, και μερικές δεκαετίες αργότερα έφυγαν σαν μετανάστες στην Ευρώπη (Γερμανία), Αυστραλία, ΗΠΑ και Καναδά. Παράλληλα, αφού η ελληνοτουρκική ανταλλαγή των πληθυσμών έγινε στη βάση του θρησκεύματος, παρέμειναν στον Πόντο ελληνόφωνοι μουσουλμανικοί πληθυσμοί κυρίως δυτικά της Τραπεζούντας ( Τόνια) και ανατολικά της (χωριά του Όφεως) .Ο Ομέρ Ασάν συγγραφέας του βιβλίου «ο Πολιτισμός του Πόντου» αναφέρεται σε 300.000 Ποντιόφωνους, σήμερα.

Στην πρώην Σοβιετική Ένωση, τη διάλεκτο την ομιλούν στη Γεωργία και την Αρμενία, στην περιοχή της Σταυρούπολης και του Κράσνονταρ, στην Κριμαία και στην περιοχή της Αζοφικής.

Στον ελλαδικό χώρο, όπως επισημαίνει ο άλλος σημαντικός μελετητής της διαλέκτου, ο καθηγητής Δ. Τομπαίδης, ομιλείται πλέον ως δεύτερη γλώσσα σε περιβάλλοντα οικεία, οικογενειακά ή φιλικά και η χρήση της αποσκοπεί στην επιβεβαίωση πιο πολύ της κοινής καταγωγής και στην εκδήλωση της επιθυμίας για διατήρηση της γλώσσας.

2. Τα μηνύματα ελπίδας για την ποντιακή διάλεκτο

Η ποντιακή διάλεκτος παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει αποτελεί μία ζωντανή «γλώσσα». Τα ελπιδοφόρα παραδείγματα πολλά.

Η πρόσφατη δημοσίευση, με αφορμή την παγκόσμια ημέρα των γλωσσών, από την UNESCO (Η εκπαιδευτική επιστημονική και πολιτιστική οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών) του διαδραστικού Άτλαντα των γλωσσών του πλανήτη σε κίνδυνο (www.unesco.org/culture/ich/index.php?pg=00206) , δημιουργεί νέα δεδομένα για την ποντιακή διάλεκτο. Ο Άτλαντας των παγκόσμιων γλωσσών σε κίνδυνο απαριθμεί 18 γλώσσες στην Τουρκία που αντιμετωπίζουν την εξαφάνιση, όπου μεταξύ των άλλων συμπεριλαμβάνεται η ποντιακή διάλεκτος στον κατάλογο των γλωσσών που κινδυνεύουν, προτείνοντας συγκεκριμένα μέτρα για τη διάσωσή της.

Η δημοσίευση του Άτλαντα της UNESCO αποτελεί μία σημαντική εξέλιξη για την Ποντιακή διάλεκτο, αφού για πρώτη φορά γίνεται αναφορά σ’ αυτήν από όργανο του ΟΗΕ. Μάλιστα η αναφορά αυτή συμπίπτει με την προσπάθεια που γίνεται τα τελευταία χρόνια για διατήρηση της διαλέκτου και ανάκτησης της ταυτότητας ενός πληθυσμού, που βιώνει την τρομοκρατία και τις διώξεις και κάνει καθημερινές εκπτώσεις στην ποιότητα ζωής του.

Ακόμη η δημιουργία της Wikipedia (Γουικιπαίδεια), στην ποντιακή διάλεκτο, (http://pnt.wikipedia.org) δηλαδή η έκδοση τη ελεύθερης διαδυκτιακής εγκυκλοπαίδειας, που αναπτύσσεται συμμετοχικά από εθελοντές χρήστες και διαμορφώνει συνειδήσεις στην εποχή μας, αποτελεί σημαντική εξέλιξη.

Τα άρθρα της συγκεκριμένης εγκυκλοπαίδειας γράφονται αποκλειστικά στην ποντιακή διάλεκτο, με στόχο από τώρα και στο εξής να μπορεί να ανατρέχει ο κάθε ενδιαφερόμενος, που θέλει να εξασκήσει τις γνώσεις του στην ποντιακή διάλεκτο και παράλληλα να καλυφθούν κυρίως τα «ποντιακά θέματα» και όχι μόνο.

Στην προσπάθεια διάσωσης της ποντιακής διαλέκτου θα πρέπει να προσθέσουμε τις δραστηριότητες των Συλλόγων στο εσωτερικό και το εξωτερικό.

3. Ο Αστερίκον ο τεμέτερον

Επειδή πολλές φορές γίνεται αναφορά για το γεγονός ότι οι νέοι και τα παιδιά δεν μιλούν Ποντιακά, παρότι τα καταλαβαίνουν, η κυκλοφορία κόμιξ στην ποντιακή διάλεκτο, αποτελεί μία έξυπνη και σύγχρονη προσέγγιση το ζητήματος.

Η πρωτοβουλία για έκδοση τριών κόμιξ της παγκοσμίως αγαπημένης σειράς των Uderzo και Goscinny, Αστερίξ στα ποντιακά, αποτελεί τομή στη προσπάθεια διάσωσης της διαλέκτου, αφού γίνεται κτήμα μικρών αλλά και μεγάλων θαυμαστών των περιπετειών του Γαλάτη ήρωα. Ένας ήρωας ο οποίος φέτος έγινε 50 ετών και οι περιπέτειές του έχουν πουληθεί σε 325 εκατομμύρια αντίτυπα των 33 ιστοριών, με μεταφράσεις σε πάνω από 107 γλώσσες και διαλέκτους.

Έτσι ήρθε και η σειρά των ιστοριών όπου ο Αστερίξ, και οι άλλοι ήρωες του ανυπότακτου χωριού, μιλούν Ποντιακά. Μέχρι σήμερα ο Αστερίξ, «ο Αστερίκον ο τεμέτερον», έχει δώσει μετά από την σημαντική δουλειά του καθηγητή Γ. Σαββαντίδη, ο οποίος μετέφερε στην ποντιακή διάλεκτο τα κείμενα, με τις περιπέτειές του «Το ζιζάνιον», «Σπαθία και Τριαντάφυλλα» και «ο Αστερίκον σα Ολυμπιακά τ’ αγώνας», την ευκαιρία να γίνει διακριτή η διάλεκτος σε όλους τους Έλληνες.

Μέσα από το κόμιξ, μέσα από τον αγαπητό Αστερίξ, που έγινε ο Αστερίκον, η ποντιακή ζωντανεύει και προσεγγίσει με τον γνωστό και μοναδικό τρόπο των εμπνευστών του, τον Πόντο και τη διάλεκτο. Από την Αυστραλία, την Τουρκία, τη Ρωσία και τη Γερμανία, μέχρι τις ΗΠΑ, τον Καναδά και κάθε ποντιακό χωριό και γειτονιά στην Ελλάδα. Είναι μία μοναδική ευκαιρία για να υπάρξει έλξη προς την ποντιακή διάλεκτο από νέους ανθρώπους, είναι μία σημαντική στιγμή, όπου το χθες, συνδυάζεται αρμονικά και παραγωγικά με το σήμερα και το αύριο.

Η ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ ΣΤΟΝ ΑΤΛΑΝΤΑ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΤΗΣ UNESCO

Φάνης Μαλκίδης
Η ποντιακή διάλεκτος στην Τουρκία και ο Άτλαντας των γλωσσών της UNESCO

Μετά την οθωμανική κατάκτηση του Εύξεινου Πόντου, ακολούθησε και ο βίαιος εξισλαμισμός των Ελλήνων. Οι πρώτοι εξισλαμισμοί ελληνικών πληθυσμών του Πόντου σημειώνονται στην περιοχή του Όφεως, ακολουθούν οι περιοχές των Σουρμένων, Αργυρούπολης, Τόνιας και άλλες. Ωστόσο ένας μεγάλος αριθμός Ελλήνων διατήρησαν τη γλώσσα τους, την ποντιακή διάλεκτο και εν μέρει χριστιανική θρησκεία τους κρυφά. Το Φεβρουάριο του 1856 υπό την πίεση των ευρωπαϊκών δυνάμεων, ο Σουλτάνος υπέγραψε το Χάτι-Χουμαγιούν, με το οποίο κάθε Οθωμανός υπήκοος ήταν ελεύθερος να αλλάξει θρησκεία χωρίς να κινδυνεύει η ζωή του. Ωστόσο οι εξελίξεις με την άνοδο των Νεότουρκων και την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου δεν επέτρεψαν διάσωση της γλώσσας, όπως θα έπρεπε καθώς και την μεταστροφή στην αρχική θρησκεία. Σύντομα το νεοτουρκικό κίνημα καθώς και το κεμαλικό οργάνωσε τη γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου καθώς και τη γενοκτονία των Ελλήνων της Θράκης και της Μικράς Ασίας (Ιωνίας), που στοίχισε τη ζωή σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους. Ο διωγμός του μεγαλύτερου μέρους των ελληνόφωνων του Πόντου ολοκληρώθηκε το 1924 και στον Πόντο έμειναν μόνο οι μουσουλμάνοι Έλληνόφωνοι, αφού η ανταλλαγή των πληθυσμών η οποία ακολούθησε τις διώξεις έγινε με βάση το θρήσκευμα. Η διάλεκτος των Ελλήνων του Πόντου, η οποία συντηρείται μέχρι σήμερα παρά τις δυσκολίες που υπάρχουν από την Τουρκία, είναι μια από τις σημαντικότερες ελληνικές διαλέκτους η οποία προέρχεται από τα ελληνιστικά χρόνια, με πλήθος λέξεων προέλευσης από την Ομηρική περίοδο. Σήμερα η ποντιακή διάλεκτος εξακολουθεί να μιλιέται σε πολλές περιοχές της Ελλάδας όπου κατέφυγαν οι Πόντιοι μετά το διωγμό, στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, όπου οι Πόντιοι έφυγαν σαν μετανάστες και φυσικά στην Τουρκία όπου ζουν συμπαγείς ποντιακοί πληθυσμοί. (Ο Ομέρ Ασάν συγγραφέας του βιβλίου ο Πολιτισμός του Πόντου αναφέρεται σε 300.000 Ποντιόφωνους).
Η πρόσφατη δημοσίευση, με αφορμή την παγκόσμια ημέρα των γλωσσών, από την UNESCO (Η εκπαιδευτική επιστημονική και πολιτιστική οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών) του ψηφιακού διαδραστικού Άτλαντα των γλωσσών του πλανήτη σε κίνδυνο (www.unesco.org/culture/ich/index.php?pg=00206), δημιουργεί νέα δεδομένα για την ποντιακή διάλεκτο. Ο Άτλαντας των παγκόσμιων γλωσσών σε κίνδυνο απαριθμεί 18 γλώσσες στην Τουρκία που αντιμετωπίζουν την εξαφάνιση, όπου μεταξύ των άλλων συμπεριλαμβάνεται η ποντιακή διάλεκτος στον κατάλογο των γλωσσών που κινδυνεύουν. Στη μελέτη της UNESCO , ο βαθμός στον οποίο μια γλώσσα αντιμετώπισε την εξάλειψη τέθηκε σε 5 κατηγορίες: • επισφαλής • σίγουρα σε κίνδυνο • σοβαρά σε κίνδυνο
• αυστηρά σε κίνδυνο • εξαφανισμένη.
Η UNESCO αναφέρει σχετικά ότι «Οι γλώσσες είναι εργαλεία αρχής της ανθρωπότητας για την έκφραση των ιδεών, των συγκινήσεων, της γνώσης, των μνημών. Οι γλώσσες είναι επίσης αρχικοί φορείς των πολιτιστικών εκφράσεων και της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, ουσιαστικοί στην ταυτότητα των ατόμων και των ομάδων. Η προστασία των διακυβευμένων γλωσσών είναι έτσι ένας κρίσιμος στόχος να διατηρήσει την πολιτιστική ποικιλομορφία παγκοσμίως».
Η Τουρκία όμως αντιδρά στην προσπάθεια διατήρησης της γλώσσας και ανάκτησης της ιδιαίτερης ταυτότητας των Ποντιόφωνων. Οι προσπάθειες εκ μέρους των νέων κυρίως Ποντίων να εκφράσουν με λόγια ή με γραπτά κείμενα την ποντιακή τους διάλεκτο, την ιστορία, την πολιτιστική ταυτότητα αυτού του λαού, βρίσκουν απέναντί τους την Τουρκία.
Στο άρθρο 42 του τουρκικού Συντάγματος αναφέρονται σχετικά τα εξής: «Καμία γλώσσα εκτός από τον Τούρκο δεν θα διδαχθεί ως μητρική γλώσσα στους τουρκικούς πολίτες σε οποιαδήποτε ιδρύματα της κατάρτισης ή της εκπαίδευσης. Οι ξένες γλώσσες που διδάσκονται στα ιδρύματα της κατάρτισης και της εκπαίδευσης και των κανόνων να ακολουθηθούν από τα σχολεία που διευθύνουν την κατάρτιση και την εκπαίδευση σε μια ξένη γλώσσα θα καθοριστούν από το νόμο». Από την άλλη πλευρά το δίκτυο για την εκπαίδευση και τα ακαδημαϊκά δικαιώματα δηλώνει ότι ενώ το άρθρο 42 άλλαξε τις 9 Αυγούστου 2002 για να επιτρέψει τη «εκμάθηση των διαφορετικών γλωσσών και των διαλέκτων που χρησιμοποιήθηκαν παραδοσιακά από τους Τούρκους πολίτες στις καθημερινή τους ζωή, αυτό το δικαίωμα υπόκειται στους πολυάριθμους περιορισμούς, αφού η εκπαίδευση μητρικών γλωσσών στην Τουρκία είναι περιορισμένη και θεωρείται ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας».
Τους περιορισμούς στην ελευθερία έκφρασης των εξισλαμισμένων Ποντίων που μιλούν σήμερα την ποντιακή διάλεκτο της ελληνικής γλώσσας και ζουν σήμερα στην Τουρκία, έχει καταγγείλει στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών και προς τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) το 2002, η μη κυβερνητική οργάνωση «Διεθνής Ένωση για τα Δικαιώματα και την Απελευθέρωση των Λαών», με γραπτή έκθεσή της. Επίσης προφορική παρέμβαση στην 58η συνεδρίαση το 2002 της επιτροπής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα έγινε για το ίδιο θέμα και από η μη κυβερνητική οργάνωση «MRAP - Κίνηση ενάντια στο ρατσισμό - για τη φιλία ανάμεσα στους λαούς». Η μη κυβερνητική οργάνωση περιγράφοντας αυτή την κατάσταση, επιθυμούσε να επιμείνει στην ανυπαρξία ελευθερίας έκφρασης των Ποντίων, στη σημερινή Τουρκία, ενώ η αναφορά έγινε και στη πληροφόρηση για τις συνθήκες ζωής αυτού του λαού, αφού διεθνής κοινότητα οφείλει να γνωρίζει αυτή την κατάσταση. Επιπλέον, όπως επισημάνθηκε στην αναφορά της μη ανωτέρω κυβερνητικής οργάνωσης, οι παρεμβάσεις προς την κατεύθυνση της άρσης της διάκρισης εναντίον αυτού του λαού, αποτελούν ένα βήμα προς τη διαφύλαξη ενός ζώντος πολιτισμού, ο οποίος έχει εμπλουτίσει την ανθρωπότητα.
Η δημοσίευση του Άτλαντα της UNESCO αποτελεί μία σημαντική εξέλιξη για την Ποντιακή διάλεκτο, αφού για πρώτη φορά γίνεται αναφορά σ’ αυτήν από όργανο του ΟΗΕ. Μάλιστα η αναφορά αυτή συμπίπτει με την προσπάθεια που γίνεται τα τελευταία χρόνια για διατήρηση της διαλέκτου και ανάκτησης της ταυτότητας ενός πληθυσμού, που βιώνει την τρομοκρατία και τις διώξεις και κάνει καθημερινές εκπτώσεις στην ποιότητα ζωής του.

Η απόφαση των έξι και το λάθος της Τουρκίας όσον αφορά το Καστελόριζο ΝΙΚΟΣ ΛΥΓΕΡΟΣ

Η απόφαση των Έξι και το λάθος της Τουρκίας

όσον αφορά στο Καστελόριζο

Ν. Λυγερός



Η απόφαση του 1914 των Έξι Μεγάλων Δυνάμεων έχει ένα ξεκάθαρο πλαίσιο. Εκτός των νησιών που βρίσκονται σε απόσταση μικρότερη των τριών ναυτικών μιλίων από τις μικρασιατικές ακτές, όλα τα Οθωμανικά νησιά μεταβιβάστηκαν στην Ελλάδα, εκτός από την ρητή εξαίρεση της Ίμβρου, της Τενέδου και του Καστελόριζου. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να υπάρχουν γκρίζες ζώνες για την Τουρκία, αφού η ίδια θεωρεί ότι αυτή η απόφαση είναι σε ισχύ και την χρησιμοποιεί σε επίσημα νατοϊκά έγγραφα, στα οποία έχουμε πρόσβαση. Ενώ, μόνο και μόνο ότι κάνει χρήση της έννοιας των γκρίζων ζωνών, η Τουρκία αμφισβητεί την απόφαση των Έξι Μεγάλων Δυνάμεων. Η μόνη τροποποίηση που δέχτηκε αυτή η απόφαση, η οποία εντάχθηκε στη Συνθήκη της Λωζάννης του 1923, αφορά στην άρση της εξαίρεσης για το Καστελόριζο με την Συνθήκη των Παρισίων του 1947. Η επίπτωση αυτού του πλαισίου είναι ότι μας προσφέρει ένα δυναμικό πεδίο για να απορρίψουμε τις μη ορθολογικές απαιτήσεις της Τουρκίας. Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά στο Καστελόριζο, όταν η Τουρκία επισημαίνει ότι το άρθρο 14 της Συνθήκης Παρισίων αφορά μόνο το Καστελόριζο και όχι το σύνολο των νησιών που βρίσκονται σε αυτήν την περιοχή, αυτό σημαίνει ότι όλα τα νησιά που ανήκουν σε αυτό το πλαίσιο ανήκουν ήδη στην Ελλάδα μέσω της απόφασης των Έξι. Επιπλέον, μέσω του άρθρου 16 της Συνθήκης της Λωζάννης η Τουρκία παραιτείται «παντός τίτλου» και δικαιώματος έξω από τα σύνορα των τριών ναυτικών μιλίων στην περιοχή του Αιγαίου. Και με το άρθρο 15 «παραιτείται υπέρ της Ιταλίας παντός δικαιώματος και τίτλου επί των κάτωθι απαριθμόμενων νήσων, τουτέστι της Αστυπάλαιας, Ρόδου, Χάλκης, Καρπάθου, Κάσου, Τήλου, Νισύρου, Καλύμνου, Λέρου, Πάτμου, Λειψούς, Σύμης και Κω, των κατεχομένων νυν υπό της Ιταλίας και των νησίδων των εξ αυτών εξαρτωμένων, ως και της νήσου Καστελορίζου». Αντιλαμβανόμαστε ότι δεν υπάρχει κανένα περιθώριο για να γίνει οποιαδήποτε αμφισβήτηση εκ μέρους της Τουρκίας, διότι δεν υπάρχει κανένα επιχείρημα για να υποστηρίξει τις απαιτήσεις της.

Οι αληθινές διαπραγματεύσεις έχουν κόστος

Ν. Λυγερός



Έχουμε συνηθίσει λόγω αμηχανίας και αδυναμίας να θεωρούμε τις διαπραγματεύσεις ως μια απλή διαδικασία που παραμένει ουσιαστικά τυπική. Δεν συνειδητοποιούμε ότι οι αληθινές διαπραγματεύσεις έχουν πάντα κόστος και πρέπει να υπάρχει μια στρατηγική διαχείριση της κρίσης. Διότι κάθε αληθινή διαπραγμάτευση είναι μια κρίση με επιλογές και οι επιλογές είναι κόστος. Ο λόγος είναι απλός και σχετίζεται με την ελευθερία. Η ελευθερία κινήσεων δεν είναι μόνο μια δυνατότητα. Όταν υλοποιείται η κίνηση, υπάρχει μια αλλαγή και στις αληθινές διαπραγματεύσεις π.χ. συνθήκες, συμβάσεις, σχέδια, αυτή η αλλαγή αποτελεί αλλαγή φάσης. Δίχως την τελευταία έχουμε την εντύπωση ότι όλοι διαπραγματεύονται δίχως κόστος. Μόνο που αυτό το σχήμα ισχύει μόνο και μόνο για ανούσιες διαπραγματεύσεις. Αυτές λειτουργούν μόνο σε ένα κλειστό χώρο που δεν έχει καμία σχέση με τις ανοιχτές δομές των λαών και των πολιτισμών. Οι αληθινές διαπραγματεύσεις δεν είναι απλώς κοινωνικές σχέσεις, όπως νομίζουν οι περισσότεροι. Η κοινωνία δεν παράγει έργο ούτε σε αυτόν τον τομέα απλώς βιώνει τις επιπτώσεις διότι για αυτήν δεν είναι παρά μόνο αρχικά δεδομένα της κατάστασης. Η έλλειψη μνήμης σίγουρα καθησυχάζει αλλά δεν αντικαθιστά την έλλειψη νοημοσύνης και φαντασίας. Κατά συνέπεια δίχως δημιουργικότητα μόνο συμβατικές λύσεις μπορούμε να βρούμε και αυτές βέβαια έχουν τα όριά τους. Επανερχόμαστε λοιπόν στην έννοια του κόστους. Η γενική τάση είναι για τους υπεύθυνους να βρίσκονται σε μια ομαλή πορεία που τους εξασφαλίζει τη διατήρησή τους στο ρόλο της αδράνειας. Στην πραγματικότητα, το μόνο που τους εξασφαλίζει είναι τη μη ύπαρξή τους στον τομέα των αποφάσεων. Κατά συνέπεια δεν έχουν κανένα ρόλο στις αληθινές διαπραγματεύσεις ειδικά αν είναι διακρατικές. Η μη προετοιμασία δεν είναι μόνο λάθος αλλά έγκλημα διότι οι επιπτώσεις αφορούν τους λαούς. Με άλλα λόγια, σε επίπεδο αποφάσεων και διαπραγματεύσεων, ο υπεύθυνος που δεν μπορεί να προκαλέσει μια αλλαγή φάσης ή να την αντέξει, είναι υπεύθυνος μόνο της μοίρας του, όχι του πεπρωμένου ενός λαού. Επομένως πρέπει να είναι γνωστό και στο λαό. Αυτός που φοβάται το κόστος δεν έχει να παίξει κανένα ρόλο στην εξέλιξη των καταστάσεων. Ανήκει αποκλειστικά στο παρόν και συνεπώς δεν έχει μέλλον. Πώς θα μπορούσε λοιπόν να το προσφέρει στους άλλους; Οι αληθινές διαπραγματεύσεις δείχνουν τους άξιους, καμιά άλλη.